In memoriam Neville Fay

Deze week bereikte mij het verdrietige bericht dat Neville Fay is overleden. Hoewel ik wist dat hij ernstig ziek was, kwam het bericht toch hard aan.

Foto: Marek Zarankiewicz

Met Neville verliest het internationale vakgebied een buitengewoon vakman, denker en inspirator. Hij heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de manier waarop wij naar oude en veterane bomen kijken. Voor wie met hem heeft samengewerkt, was hij daarnaast iemand die door zijn nieuwsgierigheid, betrokkenheid en open houding blijvend indruk maakte.

Ik heb Neville persoonlijk leren kennen door onze samenwerking aan Trees - A Lifespan Approach. Samen met Neville Fay, Nigel de Berker, Dirk Dujesiefken, Kamil Witkos-Gnach en Piotr Tyszko-Chmielowiec kreeg ik de bijzondere gelegenheid om vanuit verschillende Europese vaktradities na te denken over een centrale vraag: hoe moeten we bomen verzorgen wanneer we werkelijk hun gehele levensduur als uitgangspunt nemen?

Het boek werd daarmee veel meer dan een beschrijving van jonge, volwassen en oude bomen. Het werd een gezamenlijke zoektocht naar hoe bomen zich gedurende tientallen en soms honderden jaren ontwikkelen, aanpassen, beschadigd raken, herstellen en opnieuw structuur opbouwen.

Juist Neville bracht daarin voortdurend het perspectief van de oude en veterane boom naar voren. De processen die bij deze bomen zichtbaar worden, kunnen ook veel vertellen over de manier waarop we bomen in eerdere levensfasen moeten begeleiden.
Dat gedachtegoed heeft mijn eigen kijk op bomen blijvend beïnvloed. Het heeft mij scherper laten zien dat goed boombeheer niet begint bij ingrijpen, maar bij kijken, begrijpen en respecteren wat een boom gedurende zijn lange leven al heeft opgebouwd.

Veteran trees en conservation arboriculture

Neville heeft internationaal veel betekend voor de manier waarop we naar monumentale, oude en veterane bomen kijken. In een vakgebied dat lange tijd sterk werd bepaald door begrippen als veiligheid, gebreken, aantastingen en restlevensduur, behoorde hij tot degenen die nadrukkelijk een ander perspectief naar voren brachten.
Een oude boom met holten, dood hout, breukvlakken, schimmels en een terugtrekkende kroon is niet automatisch een boom die aan het einde van zijn leven is gekomen. Juist deze kenmerken kunnen het resultaat zijn van een buitengewoon lange levensgeschiedenis.

Zo'n boom heeft stormen, droogte, verwondingen, aantastingen en veranderingen in zijn omgeving doorstaan en zich daar steeds opnieuw aan aangepast. Holten, dood hout en afbraakprocessen zijn daarbij niet uitsluitend defecten. Ze kunnen onderdeel zijn van de overlevingsstrategie van de boom en tegelijkertijd van grote betekenis zijn voor de biodiversiteit.

Neville hielp het vakgebied daarmee te verbreden naar conservation arboriculture: een benadering waarin levensduur, ecologie, cultuurhistorie, bodem, risico en natuurlijke processen in samenhang worden beschouwd. Zijn werk voor onder meer het Ancient Tree Forum en zijn bijdrage aan methoden voor het beoordelen en beheren van veterane bomen hebben grote invloed gehad op boombeheerders en boomdeskundigen, tot ver buiten het Verenigd Koninkrijk.

Ancient trees, ancient soils

Een belangrijk onderdeel van Nevilles denken was zijn aandacht voor ancient soils: oude bodems die, net als oude bomen, een lange geschiedenis in zich dragen. Wanneer we naar een eeuwenoude boom kijken, zien we vooral wat zich boven de grond bevindt: de stam, de kroon, holten, dood hout, wondreacties en nieuwe reiteraties. Maar ook onder die boom bevindt zich een geschiedenis die zich gedurende zeer lange tijd heeft ontwikkeld.

Neville benadrukte dat een ancient tree en zijn bodem nauwelijks los van elkaar kunnen worden beschouwd. Wortels, schimmels, micro-organismen, bodemfauna en organisch materiaal vormen samen een complex ecosysteem dat zich gedurende vele generaties kan hebben ontwikkeld. Daaruit volgt een belangrijke consequentie voor ons vak: wie een monumentale of veterane boom wil beschermen, kan niet bij de stamvoet ophouden. Ook de bodem, de wortelomgeving, het bodemleven en de continuïteit van de groeiplaats maken deel uit van datgene wat bescherming verdient.

Dat inzicht lijkt tegenwoordig misschien vanzelfsprekender dan enkele decennia geleden. Dat het inmiddels binnen het beheer van oude bomen zo breed wordt onderkend, is mede te danken aan mensen als Neville.

Neville Fay tijdens de Nederlandse Boominfodag op 9 juni 2016 in Velp

Neville op de Nederlandse Boominfodag

Ook in Nederland heeft Neville zijn kennis en visie rechtstreeks met het vakgebied gedeeld. Tijdens de Nederlandse Boominfodag op 9 juni 2016 in Velp sprak hij over veteran trees en conservation arboriculture. Wat mij van die presentatie is bijgebleven, was de openheid waarmee hij niet alleen vertelde wat volgens hem goed beheer was, maar ook sprak over situaties waarin eerdere beheermaatregelen hem nieuwe inzichten hadden gegeven.

Een van zijn voorbeelden ging over oude eiken waarbij goedbedoelde ingrepen in de directe omgeving uiteindelijk ingrijpender bleken dan voorzien.
De les die hij daaruit trok, was typerend voor Neville: wees voorzichtig met de menselijke neiging om een eeuwenoude boom te willen verbeteren. Een boom die honderden jaren heeft overleefd, functioneert volgens processen en tijdschalen die wij nooit volledig kunnen doorgronden. Goedbedoeld ingrijpen kan een evenwicht verstoren dat zich gedurende zeer lange tijd heeft ontwikkeld.

Daarin zat ook een zekere bescheidenheid besloten: eerst observeren, dan proberen te begrijpen, zo weinig mogelijk verstoren en pas daarna bepalen welke ingrepen werkelijk noodzakelijk zijn.

Een andere manier van kijken

Misschien is dat uiteindelijk wel Nevilles belangrijkste nalatenschap. Hij gaf het vakgebied niet alleen kennis, maar vooral een andere manier van kijken naar oude bomen. Niet alleen naar de boom als individueel organisme, maar naar de boom als onderdeel van een veel groter en vaak eeuwenoud ecosysteem.

Mijn eigen samenwerking met Neville aan Trees - A Lifespan Approach maakt zijn overlijden ook persoonlijk. Ik kijk met grote waardering terug op onze gesprekken, discussies en bijeenkomsten. Neville was niet alleen een bevlogen vakman, maar ook een warme en betrokken persoonlijkheid. Dat onze namen samen op Trees - A Lifespan Approach staan, krijgt nu een bijzondere betekenis.

Neville laat veel na: publicaties, methodieken, organisaties en ideeën. Maar bovenal laat hij een vakgebied achter die mede door hem anders is gaan kijken naar oude bomen.

Zijn belangrijkste nalatenschap staat misschien niet op papier; die staat buiten. In de oude bomen die dankzij een andere manier van kijken niet zijn verwijderd. In veterane bomen die ruimte hebben gekregen om verder oud te worden. In holtes en dood hout waarin leven kon blijven bestaan. En in eeuwenoude bodems die niet werden verstoord omdat iemand begreep dat ook onder de grond een onvervangbare geschiedenis aanwezig is. Dat is een nalatenschap die nog heel lang zal blijven voortleven.

Dank je wel, Neville, voor je kennis, je inspiratie en je bijdrage aan ons vakgebied. Rest in peace, Nev.

v.l.n.r. Kamil Witkos-Gnach, Jan Willem de Groot, Neville Fay, Dirk Dujesiefken, en Piotr Tyszko-Chmielowiec tijdens een congres in 2022 in Wroclaw, Polen. Foto: Marek Zarankiewicz

LOGIN   met je e-mailadres om te reageren.

REACTIES

Er zijn nog geen reacties.

tip de redactie