De Stelling: 'De beste beheermanier van de eikenprocessierups is geen beheer' |
|
|
|
|
 |
| 159 sec |
Steeds meer gemeenten kiezen ervoor om de eikenprocessierups niet actief te bestrijden. Uit onderzoek van Omroep Gelderland bleek vorig jaar dat negentien gemeenten zijn gestopt met het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Tegelijkertijd blijft de rups zorgen voor overlast en gezondheidsklachten. Gemeenten staan daardoor voor de vraag hoeveel ingrijpen nog nodig is. Is bestrijding noodzakelijk, of werkt afwachten uiteindelijk beter?
 | | Dirk Doornenbal |
|
|
Dirk Doornenbal, algemeen directeur bij Nationale Bomenbank:
|
|
'We moeten er meer mee leren leven dat de rups er is'
| |
|
Cyclus
'Ik ben het niet eens met deze stelling. Het is een cyclus, we moeten er meer mee leren leven dat de rups er is. Niet beheren betekent ook dat je een echte explosie kunt krijgen, dan is het te zoeken waar je dan begint. We zijn er juist voor om selectief te kijken op basis van data. Waar ga ik beheren? Als je bij een laan constateert dat er vijf jaar niks heeft gezeten, op basis van monitoring, dan moeten we daar ook niet preventief behandelen. Beheer is daar niet nodig. Maar beheren doe je dan wel op basis van data. Niet op basis van: het is helemaal niet nodig.'
Rationeel bestrijden
'De plaagdruk is nooit helemaal weg geweest. Wij zeggen niet: je moet alles preventief behandelen. Wij zeggen wel: doe gericht behandelen. Neem gerichte preventieve maatregelen. Met behoud van zoveel mogelijk biodiversiteit. Mijn mening is: we moeten preventief zoveel mogelijk beperken, maar wel op basis van rationele data. En daarvan wel beheersen en bestrijden. En niet laten gaan. Op de langere termijn blijft beheer nodig.'
 | | Robert Mensink |
|
|
Robert Mensink, senior regisseur openbaar groen bij gemeente Montferland:
|
|
'Volledig passief blijven leidt tot onacceptabele gezondheidsrisico's en kan ecosystemen in de war brengen'
| |
|
Onacceptabele gezondheidsrisico's
'De stelling is een interessante gedachte, maar in de praktijk niet houdbaar en wenselijk. Volledig passief blijven leidt tot onacceptabele gezondheidsrisico's en kan ecosystemen in de war brengen. Het idee achter de stelling komt waarschijnlijk voort uit kritiek op de grootschalige preventieve bespuitingen met Xentari en nematoden.
Hoe je het ook wendt of keert, de nevenschade van deze niet-selectieve methodieken aan andere vlindersoorten is gewoon te groot en niet acceptabel. Dit leidt tot voedseltekort voor de vogels die op dat moment aan het broeden zijn. Bovendien verdwijnen hierdoor ook de natuurlijke predatoren omdat ze onvoldoende prooien hebben.'
Gestopt met Xentari
'De gemeente Montferland is daarom vorig jaar gestopt met het spuiten van Xentari voor de bestrijding van de eikenprocessierups. We werken nu curatief door middel van het wegzuigen van nesten en processies, alleen daar waar overlast ervaren wordt. Daarnaast laten we de bermen verruigen om natuurlijke vijanden aan te trekken.
Ook zijn we in afwachting van de methodiek van paringsverstoring. Dit is een zeer duurzame methode die de paring voorkomt met als gevolg minder ei-afzet en dus minder rupsen. Nevenschade aan andere vlindersoorten is nihil. Tot nu toe zijn er geen commerciële partijen gevonden die die hierin willen investeren. Proeven hiermee in Nederland, Engeland en Duitsland zijn succesvol geweest en in Frankrijk wordt hiermee al drie jaar gewerkt met een speciale ontheffing van de overheid. Hopelijk kunnen we dit binnenkort ook inzetten in Nederland.'
 | | Silvia Hellingman |
|
|
Silvia Hellingman, Hellingman Onderzoek en Advies:
|
|
'Geen enkele beheersmaatregel of het overlaten aan de natuur zal de eikenprocessierupsen volledig uitroeien'
| |
|
Balans
'Ik ben het niet eens met de stelling. We hebben te maken met volksgezondheidsaspecten, daarom ook de zorgplicht. Er zijn situaties waar veel mensen en dieren komen waar het onmogelijk is om de natuur haar gang te laten gaan en waar natuurlijke vijanden geen kans krijgen. Geen enkele beheersmaatregel of het overlaten aan de natuur zal de eikenprocessierupsen volledig uitroeien. Natuurlijke vijanden zullen nooit hun voedselbron uitroeien. Er zal altijd wat overblijven voor het nageslacht. Zo houden ze elkaar in balans.'
Grondnesten
'Beheer gericht op zelfregulatie door sluipvliegen en -wespen kan niet overal worden toegepast. Zeker op plekken waar natuurlijke vijanden geen kans krijgen om te gedijen en het habitat daarvoor niet geschikt is of kan worden gemaakt. Daarnaast is alleen richten op sluipvliegen en -wespen voor parasitering te eenzijdig. We moeten ook rekening houden met de grondnesten, waar inmiddels bewezen is dat de eikenprocessierupsen zowel in het pop- als rupsstadium jaren in de grond kunnen verblijven. Daar komen geen parasieten bij. Alleen de parasieten die de rupsen hebben geparasiteerd voordat ze de bomen verlaten kunnen mee overwinteren en uit de grond kruipen.
Daar waar het risico op overlast het grootst is, zou ik adviseren om preventief te spuiten en de nesten te laten verwijderen indien ze op plekken opduiken waar mensen en dieren er last van hebben. Als er voor gekozen wordt om preventief te spuiten dan zou ik kiezen voor nematoden, omdat er vroeg wordt gespoten op een moment dat de vogels nog niet aan het broeden zijn en omdat nematoden slechts drie uur in leven blijven. Dan zijn de neveneffecten minimaal.'
| Hellingman Onderzoek en A... | |
| |
| LOGIN
met je e-mailadres om te reageren.
|
|
|
|
 |
|
Ton Stokwielder
Ton Stokwielder | Directeur Storix
dinsdag 28 juli 2026 |
|
Wij zijn het eens met onze collega's dat volledig niets doen geen beheerstrategie is. De beste aanpak is volgens Storix echter niet méér bestrijden, maar slimmer beheren. Door monitoring, biodiversiteitsontwikkeling en het stimuleren van natuurlijke vijanden kan de natuur een groot deel van de regulatie zelf verzorgen.
Wij onderschrijven het belang van data-gedreven beheer en erkennen dat de zorgplicht soms om ingrijpen vraagt op locaties met risico's voor mens en dier. Daarbij kiezen wij voor maatregelen die natuurlijke processen versterken in plaats van verstoren. Onze monitoring laat zien dat sluipwespen en sluipvliegen een belangrijke bijdrage leveren aan het terugdringen van de populatie.
Kortom: niet geen beheer, maar ecologische regulatie. Bestrijden is niet nodig, reguleren waar mogelijk en investeren in een ecosysteem dat zichzelf steeds beter in balans houdt.
Faciliteren van natuurlijke vijanden
1. Nesten van de eikenprocessierups (EPR)
Uit monitoring in zeven provincies blijkt dat gemiddeld 63% van de EPR-nesten wordt geparasiteerd. Deze natuurlijke vijanden hebben een grote capaciteit om de populatie van de eikenprocessierups te reduceren. Met het Vlinderfilterhotel houden we deze parasieten actief aanwezig in de regio, terwijl de EPR-nesten zelf geen overlast veroorzaken. Op deze manier ondersteunen en versterken we de natuurlijke vijanden, zonder dat dit leidt tot hinder voor de omgeving.
2. Koolmezen
Koolmezen zijn relatief eenvoudig te conditioneren. Door gedurende enkele dagen rupsen als voedsel aan te bieden, leren zij zich specifiek op deze voedselbron te richten. In combinatie met nestkasten kan dit lokaal een zeer effectieve methode zijn om de eikenprocessierups (EPR) te bestrijden. Hoewel deze aanpak relatief kostbaar is, kan zij op locaties met een hoge plaagdruk goede resultaten opleveren.
3. Oorwormen en parasieten
Van oorwormen is bekend dat zij de eitjes van de eikenprocessierups eten. Daarom is het behoud van dood hout in en rond eiken van groot belang binnen een duurzame aanpak van EPR-beheer. Dood hout biedt namelijk een geschikt leefgebied voor deze nuttige natuurlijke vijanden. Daarnaast is het behoud van EPR-nesten waarin zich parasieten ontwikkelen een zeer effectieve maatregel. Met behulp van Vlinderfilterhotels kunnen deze parasieten veilig in het landschap worden behouden, zonder dat de nesten overlast veroorzaken. Op deze manier wordt de natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups versterkt en ondersteund.
Het inzetten van lokaal aanwezige natuurlijke vijanden om insectenpopulaties te reguleren blijkt buitengewoon effectief. De resultaten die dit jaar zijn waargenomen, onderstrepen het belang van deze natuurlijke aanpak.
Op alle locaties waar Vlinderfilterhotels zijn geplaatst en het protocol wordt toegepast waarbij één standaard EPR-nest per drie bomen behouden blijft voor natuurlijke ontwikkeling, blijft de plaagdruk van de eikenprocessierups momenteel aantoonbaar laag. Deze praktijk lijkt de natuurlijke bestrijding door parasieten en predatoren aanzienlijk te versterken.
De gegevens die wij hierover hebben verzameld, stellen wij graag beschikbaar aan wetenschappelijke instellingen en de pers. Wij nodigen onafhankelijke partijen uit om deze resultaten te toetsen en mee te werken aan verdere professionalisering van de dataverwerking. Daarmee kunnen de opgedane inzichten beter worden gevalideerd en benut voor een effectief, duurzaam en natuurinclusief beheer van de eikenprocessierups.
Ton Stokwielder, Storix Ecomanagement Systems BV
|
|
|
|
